ในดินแดนแปลกหน้าอันห่างไกล เหล่าพ่อค้าชาวยุโรปตะวันตกในศตวรรษที่ 10 นิยมเดินทางระหว่างทวีป ด้วยเกวียนที่บรรทุกของมีค่ามาเต็มคัน ถึงแม้กิตติศัพท์ของเหล่าโจรทะเลทรายและความโหดร้ายของสภาพอากาศ จะเป็นอุปสรรคให้เพื่อนร่วมอาชีพของเขาหลายคน ไม่กล้าย่างก้าวออกไปไกลเกินกว่าดินแดนที่คุ้นเคย แต่เพราะว่าผลกำไรนั้นเย้ายวนเกินห้ามใจ และมันก็ส่งเสียงเรียกให้เขาออกเดินทาง ถึงแม้จะเสี่ยง แต่ถ้าสำเร็จ นี่ก็ถือเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า นอกจากนี้ พ่อค้าเหล่านี้ยังรู้ว่าในเขตอันไม่คุ้นเคยนั้น พวกเขามีคนที่ไว้ใจและพึ่งพิงได้ หากถูกโจมตีจากเหล่าโจรท้องถิ่นหรือโดนภัยธรรมชาติเล่นงาน

• จุดเริ่มต้นของการเล่นแร่แปรธาตุความมั่งคั่ง

เหล่าพ่อค้าชาวยิวในเขตอารยธรรมตะวันตกอย่าง อิตาลี และสเปน ไม่สามารถถือครองแผ่นดินเพื่อทำธุรกิจได้ จากการกีดกันของคริสตศาสนจักร แต่ข้อดีก็คือ พวกเขาก็เป็นอิสระจากข้อกำหนดของศาสนจักรเช่นกัน ในการเก็บเกี่ยวดอกเบี้ยและผลกำไรจากการค้าขาย (ชาวคริสเตียนและมุสลิมไม่สามารถทำธุรกิจเช่นนี้ได้)

ด้วยเหตุนี้ เหล่าพ่อค้าจึงมองหาธุรกิจอื่นที่สามารถทำกำไรจากข้อแตกต่างตรงนี้ได้ เพื่อเพิ่มผลกำไรอีกทางหนึ่ง นอกเหนือไปจากการค้าขายแบบปกติ (คนเราก็มองหา Passive Income มาตั้งแต่ยุคนั้นแล้วล่ะครับ)

ในโลกยุคที่การเดินทางยังยากลำบากและมีภัยอันตรายที่คาดไม่ถึงมากมาย พวกเขากลายเป็นพ่อค้าคนกลาง รับสินค้าจากที่หนึ่งไปสู่อีกที่หนึ่ง จากนั้น บริการรับฝากสินค้าและประกันราคาจึงเกิดขึ้น โดยเริ่มต้นง่ายๆ ด้วยการพูดคุยกันและตกลงสัญญาบนโต๊ะเล็กๆ หรือ Banca ในภาษาอิตาลี (ซึ่งก็เป็นที่มาของคำว่า Bank ที่เราใช้กันในปัจจุบัน) บอกถึงจำนวนสินค้าที่อยากให้รับประกันในกรณีที่ไม่สามารถส่งถึงผู้ซื้อได้ด้วยภัยพิบัติต่างๆ หรือตกลงจำนวนผู้คุ้มครองที่ต้องการในการขนส่งสินค้าครั้งหนึ่ง

• สงคราม: จุดเปลี่ยนสำคัญของการไหลเวียนเงินทุน

ธุรกิจดังกล่าวทำกำไรให้มากมาย แต่ก็เกิดหนี้มากเช่นกัน เพราะยังไม่มีใครสามารถทำนายได้แน่นอนว่า การขนส่งหรือการประกันสินค้าครั้งใด จะทำให้เกิดกำไรหรือขาดทุน มากน้อยเพียงใด แต่โชคเข้าข้างเมื่อสงครามครูเสดเกิดขึ้นในช่วงคริสตวรรษที่ 11 เมื่ออำนาจการเงินบวกกับอำนาจทางการทหาร การทำธุรกิจแบบน้ำพึ่งเรือ เสือพึ่งป่า จึงเกิดขึ้น เหล่ากษัตริย์ในดินแดนตะวันตกอยากสนับสนุนสงครามอันศักดิ์สิทธิ์ (และอาจมองเห็นหนทางทำกำไรด้วย) จึงพากันฝากทองคำและสิ่งมีค่าติดไปกับสินค้าที่เหล่าพ่อค้าจะขนส่งไปตามเส้นทางสู่สงคราม โดยจะได้รับการอารักขาจากเหล่านักรบครูเสดผู้แข็งแกร่งตลอดเส้นทาง ศตวรรษต่อมาจึงขยับขยายครอบคลุมเส้นทางสายไหม ธุรกิจของพวกเขาทอดยาวตั้งแต่กรุงโรมจนถึงจักรวรรดิของโอรสแห่งมังกร โดยได้ค่าธรรมเนียมและดอกเบี้ยเล็กน้อยจากการฝากแต่ละครั้งเป็นการตอบแทน

• เมื่อมีทุนมากขึ้น อำนาจในการต่อรองก็ยิ่งมากขึ้น

จากการรับฝากสินค้าประเภทผ้าฝ้ายและเมล็ดพันธ์ ธัญพืชทั้งหลาย เริ่มขยับเป็นการประกันราคาและให้การคุ้มครองสินค้าเพื่อส่งให้ถึงผู้ซื้อ เมื่อกิจการขยับขยายและมูลค่าของสินค้าเพิ่มแบบทวีคูน จนเป็นการรับประกันราคาทองคำและสมบัติล้ำค่า แม้สงครามจบลงแล้วแต่ธุรกิจยังโตขึ้นเรื่อยๆ เหล่านักรบที่ช่ำชองจึงแปรเปลี่ยนเป็นวาณิชกรผู้เชี่ยวชาญทั้งสินค้าและเส้นทาง อำนาจเปลี่ยนถ่ายจากตระกูลนักรบกลายเป็นตระกูลของพ่อค้าผู้มั่งคั่ง เช่น Medici จากเมืองฟลอเรนซ์ ซึ่งอำนาจทางการเงินนี้ ทำให้พวกเขาทรงอิทธิพลจนกระทั่งได้ครองเมืองและเป็นส่วนสำคัญให้เกิดยุคเรเนซองส์ เหล่าโดเจของเวนิซ และผู้ครอบครองดินแดนเลียบชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียน นับตั้งแต่บาร์เซโลน่าจนถึงจักรวรรดิออตโตมัน ไม่มีใครอยากพลาดขบวนรถแห่งความมั่งคั่งนี้ และพวกเขาก็กระโดดเข้าเป็นส่วนหนึ่งด้วยความเต็มใจ

• นวัตกรรมการเงินที่เปลี่ยนโลก

เมื่อการรับประกันและให้บริการเล็กๆ น้อยๆ ทำกำไรได้ไม่ทันความต้องการ ด้วยเงินทุนที่มีอยู่มากมาย เหล่าพ่อค้าจึงต้องมองหานวัตกรรมการเงินใหม่ๆ เงินทุนที่อยู่เฉยๆ จะได้โยกย้ายสู่มือผู้ที่ต้องการมันมากกว่าพวกเขาและทำกำไรให้มากขึ้น พวกเขาจึงเริ่มให้เงินแก่ผู้ที่ต้องการเริ่มธุรกิจใหม่ๆ โดยมีข้อแลกเปลี่ยนว่าผู้ยืมจะต้องนำมาคืนพร้อมแบ่งปันผลประโยชน์ที่เกิดจากเงินทุนนั้นเพิ่มเข้ามาด้วย แต่พวกเขาไม่อาจแบกรับความเสี่ยงได้เพียงคนเดียว จึงเกิดการรวมกลุ่มกันเกิดขึ้น ด้วยเงินทุนที่มากมาย พวกเขาจึงไม่จำเป็นจะต้องยกทองคำหนักเป็นตันๆ เพื่อแสดงเป็นหลักประกันอีกต่อไป กระดาษที่มีมูลค่าจดไว้และชื่อผู้มีอำนาจรับรองก็เพียงพอที่จะเป็นหลักฐานยืนยันทรัพย์สินที่มีอยู่

ด้วยหลักการดังกล่าว Bank of England จึงเกิดขึ้นในปี 1695 และเริ่มให้สินเชื่อกู้ยืมเงินอย่างที่เรายังคงใช้ในปัจจุบัน อาจกล่าวได้ว่านี่เป็นสิ่งกระตุ้นอารยธรรมของมนุษย์ให้เจริญรุดหน้ามากกว่าสิ่งใด จากการแพร่สะพัดของเงินทุนเพื่อสร้างธุรกิจและแขนงงานใหม่ๆ ยิ่งเมื่อมีการปฏิวัติอุตสาหกรรมในปี 1760 ตามมาติดๆ การทำงานด้วยทุนจึงมาทดแทนทำงานด้วยแรง และโลกของการเงินจึงรุดหน้าไปในทิศทางที่แทบจะไม่มีใครติดตามได้ทัน

• จากเงินประกันข้าวสาลีสู่ผลิตภัณฑ์ทางการเงินใหม่ๆ

จากการเปิด Banca Monte dei Paschi di Siena ที่เกิดขึ้นในศตวรรษที่ 15 ซึ่งตั้งใจให้เงินทุนเพื่อสนับสนุนการเพาะปลูกและปศุสัตว์ เป็นเวลา 500 ปีแล้ว นับตั้งแต่ที่มนุษย์ได้รู้จักการเล่นแร่แปรธาตุ สิ่งแทนมูลค่านี้ให้ทรงพลังขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากนวัตกรรมของนักปกครองสู่สิ่งที่มนุษย์ทุกคนแทบขาดไม่ได้ การธนาคารได้เปลี่ยนโฉมหน้าของการจับจ่ายใช้สอยและสร้างความหมายใหม่ๆ ให้กับวงการการเงินอยู่ตลอดเวลา แม้กระทั่ง ณ ขณะนี้ เงินทุนจำนวนที่ไม่อาจประเมินได้ ก็กำลังเลื่อนผ่าน โยกย้าย เปลี่ยนมืออยู่ทุกวินาที

จากทองคำแท่งจำนวนมหาศาลสู่ฐานข้อมูลในคอมพิวเตอร์ หน้าตาอาจจะเปลี่ยนไป แต่การธนาคารก็ยังคงใช้กฏดั้งเดิมมาตั้งแต่โบราณ นั่นคือ ท้ายสุดแล้ว ผู้ที่รู้แจ้งในเส้นทางของเงินทุนเท่านั้น ถึงจะเป็นผู้ที่ควบคุมมันได้ ไม่ว่าจะเป็นหลังอานม้าในยุคครูเสด หรือหลัง Notebook ใหม่เอี่ยมที่กำลังดูข้อมูลสินเชื่อในปัจจุบัน